Voor het toepassen van hout in meubels zijn er generaties terug door ambachtelijke meubelmakers solide houtverbindingen bedacht, die nu nog steeds onovertroffen zijn. Daarnaast is het belangrijk om te weten wat de toepassingsmogelijkheden van bepaalde houtsoorten zijn en welke bewerkingen het moet en kan ondergaan om in meubels verwerkt te worden.

---

Toepassingen van hout

De toepassingen van hout worden bepaald door de eigenschappen die het heeft en de eisen die worden gesteld aan het uiteindelijke resultaat. Bepaalde houtsoorten zijn niet geschikt voor buitengebruik omdat ze onvoldoende rotbestendig zijn. Houtsoorten die wel rotbestendig zijn, kunnen zodanig veel werken (uitzetten en krimpen) dat ze de strakke houtverbindingen losmaken, waardoor de constructie niet duurzaam genoeg blijft. Kortom het toepassen van hout vraagt om kennis over het materiaal en de juiste constructies voor een specifieke toepassing. Een (ambachtelijk) meubelmaker beschikt over deze kennis en heeft de ervaring om een kwalitatief hoogwaardig meubel te ontwerpen en maken. Via deze site is een overzicht te krijgen van de toepassing en de constructie eigenschappen van veel verschillende houtsoorten.

---

Constructies en verbindingen

---

Overzicht van houtverbindingen

Onderstaand stuk geeft een overzicht met uitleg van veelgebruikte houtverbindingen in de ambachtelijke meubelmakerij. Het is stuk is integraal - en met toestemming overgenomen - van Wilfired Nauta, die dit gebruikt voor een on line cursus.

Inleiding

Houtverbindingen worden al duizenden jaren toegepast bij het vervaardigen van houten constructies. In de loop der eeuwen, vooral van de 14de tot de 19de eeuw, zijn er vele verbindingen ontworpen.

Sommige houtverbindingen zijn zeer decoratief, zoals de zwaluwstaart en de tandverbinding. Ze kunnen zo verwerkt worden, dat ze zichtbaar blijven. Bij organische vormgeving wordt echter vaak gekozen voor onzichtbare verbindingen, om de aandacht niet van de vormgeving af te leiden.
 

Houtverbindingen zijn in de volgende hoofdgroepen in te delen:

Halfhoutverbindingen

Pen-gat verbindingen

Tandverbindingen

Zwaluwstaartverbindingen

Keepverbindingen

Kantverbindingen

Scharnierende verbindingen

Deze groepen zullen achtereenvolgens behandeld worden, met vermelding van de specifieke toepassingsmogelijkheden.

Als vuistregel voor het kiezen van een verbinding geldt, dat de eenvoudigste verbinding die sterk genoeg is, de beste is. We maken dus geen zwaluwstaarten, als het ook met een deuvel kan.

Halfhoutverbindingen

Dit zijn eenvoudige verbindingen, die alleen kunnen worden toegepast als er niet te grote eisen aan de belastbaarheid worden gesteld.
 

  

kruisingen

Voor open schermen. De diagonale verbinding is geschikt als tafelpootverbinding.
 

  

hoekverbinding voor eenvoudige raamwerken

Deze verbindingen moeten in de regel versterkt worden met deuvels, spijkers of schroeven.
 

staande variant

Hiermee is een vakverdeling voor laden en dozen te maken. Het beste gaat dit met dunne stroken hout, triplex of board, en met behulp van een radiaalzaag.

Pen-gatverbindingen

Sterke veelzijdig toepasbare houtverbinding. Zowel met de hand alsook machinaal niet al te moeilijk te maken.

     

Deuvelverbindingen

Dit zijn de eenvoudigste pen-gatverbindingen. Iets minder sterk dan 'echte' pen-gat, maar wel veel sneller te maken.

 

doorgaande pen-gat verbinding

blinde pen-gat

open pen-gat

 

pen-gat verbinding met 1 borst

met spatpen,  geeft extra sterkte aan b.v. tafelpoten

 

met ongelijke borsten,  voor raamwerken met sponning

overgeschoven slisverbinding

 

met verstek, voor sterke lijsten

pen-gat met wig,  decoratieve, demontabele verbinding

Tandverbindingen

Geschikt voor dozen en laden. Decoratieve verbinding, ziet er ambachtelijk uit. Maken met machines: cirkelzaag (+slingerschijf) + figuurzaag, of lintzaag + figuurzaag.
 

tandverbinding

Zwaluwstaartverbindingen

Decoratieve, 'ambachtelijke' en vooral zeer sterke verbinding. Arbeidsintensief!  

zijkanten van laden en dozen

voor sterke boekenkasten

verdekt in verstek

Vroeger werd de zwaluwstaartverbinding veel toegepast. De houtlijmen uit die tijd waren namelijk slecht, en deze verbinding hield ook zonder goede lijm. Tegenwoordig wordt deze verbinding uitsluitend nog gemaakt door amateurs met nostalgische gevoelens. (Sorry, maar het is waar.)
   

Keepverbindingen

Machinaal eenvoudig te maken met een radiaalzaag. Ideaal voor boekenkasten e.d.. Ook voor vakverdeling in dozen en laden. De kloosterverbinding wordt gebruikt bij de bovenste plank van een boekenrek, maar ook als hoekverbinding bij dozen. 

Deze verbindingen kunnen geborgd worden met schroeven, en hoeven dan niet verlijmd te worden. Zo blijft de verbinding demontabel.
 

keepverbinding

verdekte keep

kloostersponning

idem, als hoekverbinding

Kantverbindingen

Om langshout met elkaar te verbinden. Eenvoudig machinaal te maken. Ook geschikt voor dubbel-verstekverbindingen in dun hout. 

Hout dikker dan 22 mm kan eventueel koud verlijmd worden (zonder verbinding). Dunner hout heeft meestal wel een verbinding nodig.
 

messing en groef

met 2 groeven en een losse veer

verstek met losse veer

Scharnierende verbindingen

Bij traditionele meubels te vinden. Arbeidsintensief, maar decoratief. Een eenvoudig houten scharnier kan ook dienen als sluiting van kistjes en dozen.
 

knokkelverbinding

duimstokverbinding

 

wilfried nauta    wilfried.nauta@vorm-licht.nl